van het drukke, overspoelde Bali naar authentiek Java

Een bericht uit Jember, Java, van Paul Kijlstra

afscheid van Bali

Goedenavond, graag richt ik op deze ure het woord tot U: nu ik thans over een blog beschik over Oost Java, is daar al wat ik meemaak, te lezen. Dit Facebook zal ik alleen maar gaan gebruiken voor persoonlijke zaken, zoals daar zijn: huwelijk, bevallingen, scheidingen, faillisementen, ontwakende vriendschappen, ontluikende liefdes, verstorende relaties, nieuwe carriere, promoties, lucratieve beleggingen en meer. Aangezien naar alle waarschijnlijkheid geen van deze zaken mij zullen gaan betreffen, zal het wat rustiger worden op mijn Facebook.
Ik wens U een aangename avond !
Mijn blog: http://oostjavainfo.wordpress.com/

Advertenties

Bali: Gasten van Bali Uniek Reizen vieren koninginnedag met de kinderen van Petak

Al s er gasten voor Anak Alit in Petak komen, is het altijd dubbel feest.
Want de kinderen genieten en de gasten ook. Het is geen aangelegenheid waarbij de kinderen braaf hun programmaatje afdraaien en de gasten braaf in hun handen klappen. Het is iedere keer weer anders en verrassend.

Dit keer kwamen Jan en Eva uit Tholen bij de kinderen op bezoek. Was het de koninginnedag, was het voetbalbranie, was het toeval, of was het gewoon oer-hollands, dat ik zoveel oranje shirtjes zag en de oranje ballonnen voor mijn ogen dansten?  Het was in elk geval een vrolijke noot.

Voordat Jan en Eva naar Bali reisden, raadpleegden zij eerst het internet voor logies en bestemmingen. Bali is een eiland waar men zich niet zo gauw verveelt, maar tegenwoordig zoeken de mensen naar een bestemming die iets meer te bieden heeft dan een uitgestrekt strand en een gezellige bar. Iets waarin men het nuttige met het aangename verenigd ziet. Zij willen niet alleen zelf van een fijne vakantie genieten, maar zij willen ook een steentje bijdragen aan het leven van de mensen in het gastland voor wie de gespreide bedjes niet zo vanzelfsprekend zijn.
De kinderen van Anak Alit hebben door de Nederlandse  stichting Anakita kans op een goede opleiding en de daarbij behorende toekomstverwachtingen. De gasten die via Bali Uniek Reizen bij hun op bezoek komen,  sponsoren met hun bezoek de nodige extra’s, die het leven veraangenamen. 
Jan en Eva kwamen de website van Anakita tegen en voelden zich direct aangetrokken. Zij boekten gedurende hun verblijf in Ubud een tweedaags bezoek aan Petak en dat bezoek viel bij toeval juist op de Nederlandse koniginnedag. Vandaar.

Uiteraard was het een stralende dag. Rond 10 uur werden de gasten opgehaald en ruim een half uur later werden zij begroet door een groepje uitgelaten donderstenen, die allemaal persoonlijk een handje wilden geven en met hun beste Engels voor de dag kwamen. “Hello, how are you!!”  En nog voordat de wedervraag werd gesteld, riepen zij de gasten toe: “I am fine!!”
Niet alleen de gesponsorde kinderen waren van de partij, maar ook een paar ouders en een aantal broertjes en zusjes. De meisjes hadden mooie bloemenkransen gemaakt van afrikaantjes en ‘bunga jepung’ en stonden klaar om ze rond de halzen  van hun gasten te hangen.

Er was een programma gemaakt, bedoeld om de gasten kennis te laten maken met het dagelijks leven van een Balinees gezin. Een paar flinke jongens klommen behendig in de palmen om kokosnoten te verzamelen en ibu, de vrouw des huizes, demonstreerde hoe er uit het vruchtvlees van de noten santen (kokosmelk) en olie werd gewonnen op een eenvoudig vuur van droog sprokkelhout tussen een paar stenen. Een zacht briesje maakte de afzuigkap overbodig. In de Nederlandse winkels wordt het voedsel vooral aangeboden in pakjes en blikjes met in heel kleine lettertjes de vermelding van de ingredienten en de voedingswaarde. De kokosnoten in Bali hebben geen streepjescode; de voedingswaarde varieert per seizoen en alles van de grote noten is bruikbaar en ecologisch verantwoord. Het vocht van de jonge noten is heerlijk om te drinken en wordt vooral aanbevolen voor zwangere vrouwen. Uit het vruchtvlees wordt het vocht geperst, dat samen met de kokospulp veelvuldig wordt gebruikt in de Oosterse keuken. Uit dit vocht wordt bovendien olie gewonnen, die geschikt is om te bakken en voor massages. Het hele proces werd op ontspannen wijze gedemonstreerd aan de gasten, die tussen neus en lippen door les kregen in het vlechten van sierstukjes uit repen palmblad.

Ook Komang liet zien dat zij een heuse Balinese vrouw is door met behendige vingers en in rap tempo een sierlijk offertje te maken. Op een traditioneel Balinees plateautje onstond een torentje van mandjes en bloemetjes, zoals die gewoonlijk geofferd wordt in de tempel op hoogtijdagen. En zulke dagen zijn er heel veel in Bali. Het gezegde ‘leven als God in Frankrijk’ verliest zijn kracht als men ziet wat er voor de Godheid in Bali wordt bereid.

Terwijl de trouwe Nyoman bezig was met het klaarmaken van de lunch, werkte de talentvolle Adiana geconcentreerd aan een houtsnijwerkje voor de gasten. In zeer korte tijd verschenen in relief de namen van de gasten tussen sierlijke bloemenranden. De lunch bestond uit een palet van een heuveltje rijst met daaromheen een gebakken visje, stukjes gebakken kip, een geblancheerde groenten mélange en een dotje heerlijke verse sambal. Ter afsluiting werd er een schaaltje vers gesneden fruit gepresenteerd. Intussen had Adiana zijn houtsnijwerkje voor de gasten afgemaakt en beschilderd in diep-bruin en goud. Trots kwam hij het aanbieden en uiteraard ging het van hand tot hand om te worden beoordeeld en bewonderd. Later in de middag zou hij samen met Lego nog een demonstratie geven van de werkwijze waarmee een relief tot stand komt. En uiteraard mocht Jan het ook even proberen. Het was wel even wennen om –in kleermakerszit- te beitelen aan een stuk hout tussen je tenen.

Weer andere kindjes stonden te popelen om hun gasten een demonstratie Balinees dansen te geven. Toen het hun beurt was, werd de muziek installatie in orde gemaakt en op de eerste klanken van de gamelang kwam een groepje van vier  ranke kleine meisjes naar voren om een welkomsdansje op te voeren. Op het strakke ritme bewogen hun poppenkopjes aandoenlijk heen en weer en in de details zoals mimiek en handgebaren herkende men de aankomende professionaliteit  van de diva’s in de dop.  Zodra het dansje was beeindigd, werden ze ineens weer kinderen die zigzaggend en giechelend van het podium huppelden.
Een jongen, die van dansen houdt is in Bali geen mietje. Maar het dansje dat de kleine jongens na de meisjes opvoerden was wel iets stoerder.
Na het dansen waren Eva en Jan zelf aan de beurt. Zij deelden oranje ballonnen rond, en in enkele tellen stonden alle kinderen met bolle wangen te blazen om het geliefde speelgoed op scherp te stellen. Tussen de ronddansende kinderen zweefden de oranje bollen door het leslokaal en in de tuin. Regelmatig knalde er een ballon kapot en ging er een gejuich op. Niets is voor de eeuwigheid en een ballon al helemaal niet. Maar deze dag kon niet meer stuk en de herinnering is blijvend.

DE BALINESE KEUKEN…VIS OP HET MENU: SATEH LILIT IKAN

Het spreekt vanzelf, dat er op een eiland, omringd door zee, veel vis gegeten wordt.
In Bali wordt zo ongeveer elke vis gegeten, die men te pakken kan krijgen.  Ter hoogte van Padangbai wordt er veel verse vis aangeboden in kleine stalletjes langs de weg naar Candidasa. De vis ziet er meestal goed uit, maar hoe eerder je komt, des te verser de vis. Restauranthouders zijn gewillige afnemers, want door toersten wordt een goede visschotel hoog gewaardeerd. Immers, vis heeft de naam gezond voedsel te zijn; het vlees van de vis wordt lang niet zo gemanipuleerd als dat van kip-, rund-, of varkensvlees en de vis is in eigen land meestal aan de dure kant.

Onder de Indonesiers zelf is vooral de vis-sateh erg populair. Zodra het begint te schemeren, strijken vele kleine cateraars neer langs de straten en beginnen hun barbeque klaar te maken. De geur van geroosterde vis vermengd met exotische kruiden hangt boven de stoepranden en in de bermen. De beste reclame!

Na het ontbijt op Ranto’s wekelijkse vrije dag reden wij op de motorbike naar Denpasar voor een boodschap en daarna volgden we de ‘Jalan Bypass’ langs de kust in de richting van Padangbai. Het was stralend weer: reden voor de locale bevolking om zich zorgvuldig te kleden, want voor je het weet ben je enkele tinten donkerder bruin en die kleur is niet erg populair hier.
Langzaam volgden wij de weg tot aan de afslag naar Padangbai harbour terwijl Ranto naar links en rechts spiedde om de kwaliteit van de aangeboden vis in te schatten.

Op de terugrit liet hij de kraampjes met kleine vissen links liggen en stopte hij bij de dames, die forsere exemplaren aanboden. Er waren monsterlijke vissen bij, met uitpuilende ogen en dikke tongen; misschien heel lekker, maar alleen al de aanblik greep me naar de keel. Ook zag ik een kleine haai; tamelijk zeldzaam hier, maar zeer geliefd.  De hoofdmoot werd gevormd door tonijn in alle gradaties. Twee kleintjes waren ongeveer even duur als een grote, maar volgens Ranto bleef er dan meer graat dan vlees over. De keuze viel dus op een grote. Het beest werd betast en geknepen. De kieuwen werden opengesperd om ons te overtuigen van de prachtige rode kleur.  Kijk eens naar zijn ogen: zo helder als glas! Bij de onderhandelingen viel er te weinig op af te dingen. Het viel Ranto niet mee om zijn rol geloofwaardig te spelen en de verkoopster wist het. Hij kreeg geen stuiver’ diskon’. Triomfantelijk pakte de vrouw de vis in. Gratis plastic bag, haha.

Maar we mochten tevreden zijn, we hadden een goede aankoop gedaan: een forse tonijn voor nog geen 3 euro. Thuis werd de kanjer direct schoongemaakt en in de koelkast weggezet.

Omdat deze sateh soort erg bewerkelijk is, begonnen we direct aan de voorbereidingen.  De bumbu is zeer bepalend voor de goede smaak en versgemaakt is ze het lekkerst, dus daarmee werd begonnen.
Ranto verzamelde rode pepers, knoflook, sjalotten, kunyit wortel, gember wortel, trassi.  Hij maakte de kruiden schoon en hakte ze in stukjes.
Daarna ging alles bij elkaar in de blender om er een soort papje van te maken.
Het papje werd zacht gebakken in een wok, waarin er nog wat salam blaadjes, knotjes serehstengel en water van uitgeknepen tamarinde aan werd toegevoegd. Het aroma alleen al deed ons watertanden. Na een minuut of 5 werd het papje met de blaadjes en de sereh in een schaaltje gedaan en bewaard tot een later stadium.
Toen maakte Ranto een kokosnoot schoon en hij raspte het witte vruchtvlees op een plankje met spijkers tot pulp. Over de pulp goot hij lauwwarm water om de santen uit de pulp te knijpen. Hij verzamelde fijngehakte sjalotten, lemonblaadjes, zwarte peperkorrels, zout en bruine palmsuiker en vermengde het met de kokos pulp.

We waren al een heel eind verder in de tijd, toen de vis zelf aan bod kwam. Het zachte vlees was al van zijn graten ontdaan en werd nu in de blender tot een soort zalfachtige massa vermalen. Deze massa werd zorgvuldig vermengd met alle andere ingredienten, zoals de bumbu, de kokos pulp  en de droge gemalen specerijen.

Gewoonlijk drapeert men de aldus verkregen vispuree rond platte bambu stokjes, maar in het restaurant leerde Ranto iets beters: hij koos stevige sereh stengels uit  en kleefde de puree rond de dikke uiteinden. Van binnenuit vermengde zich tijdens het roosteren de fris-geurige lemon-aroma met de gekruide vis.

De Balinezen eten dit gerecht op straat meestal met wat witte rijst en gesneden komkommer.  Wij kozen voor een zachtgekruide aardappelpuree en een frisse salade van tomaat en komkommer met een eenvoudige vinaigrette.

Dit was om je vingers bij af te likken en dat deden wij natuurlijk ook!

Bali, Ubud, Indonesisch eten

Nu we ook maaltijden klaarmaken voor gasten heb ik me -met Ranto- verdiept in de Indonesische keuken en eetgewoonten. Want, hoewel Ranto alles wil weten over stamppotten en hamburgers, de gasten komen naar Indonesie om de lokale gerechten te proeven.
Net als in Nederland is de gewone dagelijkse maaltijd van de mensen in Bali tamelijk eenvoudig. Maar ook een eenvoudige maaltijd kan heel smakelijk zijn. Bij de dames van de catering, die dagelijks wasmanden vol voedselpakketjes  langs de winkels torsen, kost een nasi campur ongeveer 30 cent. En dat is een smakelijk hapje met alles erop en eraan. Bij de warung, waar je gezellig op een bankje met anderen een lunch kunt bestellen, kost het iets meer en zijn de gerechtjes wat uitgebreider, maar absoluut vers en fijn van smaak. Zo goedkoop kun je het zelf niet maken. en wie ingeburgerd is, weet waar je moet zijn om echt Indonesisch te eten.
Ik eet midden op de dag niet graag te zware gerechten en kies vaak voor een gevulde soep. Bij Dewa Warung en bij Mangga Madu is de soto ayam een aanbeveling waard. Maar ik heb zelf ook een goed recept gevonden. Mijn gasten waren er zeer tevreden over:

Soto Ayam Maduro

ingredienten

1 chicken ca 800 g.
2 liter water
2 stengels lemon grass
1 theelepel zout
1 eetlepel olie

Spice Paste

2 theelepels zwarte peper korrels
6 kruidnagelen
1 eetlepel verse gehakte gember
¼ theelepel shrimp pasta

toevoegingen

100 g glas noedels, zacht gemaakt in warm water
4 hard gekookte eieren, in vieren gesneden
8 potato chips
100 g taoge
2 eetlepels deep fried shallots (kan ook gedroogd uit een zakje)
2 eetlepels fijngehakte seldery
1 limoen in vieren
soya saus
pittige sambal oelek

werkwijze

Doe de in vieren gesneden kip in een ruime pan met water, lemon grass en zout.
Aan de kook brengen en zachtjes alten koken tot de kip zacht is. (ong. 40 min)
De kip en het lemon grass eruit halen en het vlees van de kip in kleine stukjes weer terug in de pan doen.

maak in een foodprocessor de peperkorrels en kruidnagelen fijn, voeg daarna de shrimp paste en de gember toe en indien nodig wat water. Maal het tot een smeuig geheel.

Verhit olie in een ruime sauspan en bak de spice paste op een zacht vuur, 3 a 4 minuten.
Voeg het daarna bij de bouillon.

Verdeel over de kommen:
zachte noedel
een paar chips
¼ hard gekookt ei
taoge

Verhit de bouillon en controleer de smaak op zout en peper
Verdeel bouillon met stukjes kip over de kommen
Top de kommen af met de gebakken sjalotjes en wat gehakte seldery

serveer apart de pittige sambal met de partjes lemon en de soya saus

voorbereidingstijd:          35 minuten
bereidingstijd                 45 minuten

Bali, Ubud, individueel verzorgd reizen

Aan mijn gasten heb ik ondervonden, dat zij een verblijf in Bali Batin vooal plezierig vinden door de kleinschaligheid en de persoonlijke benadering. Ik kan me voorstellen dat dit vooral voor mensen geldt die alleen reizen of niet van een hotel-sfeer houden. Daarom:

Speciaal voor de oudere alleenstaande, die graag op reis wil, maar niet aan zijn lot wil worden overgelaten,
Voor de alleen reizende, die kampt met gezondheids problemen en in verband daarmee assistentie behoeft,
Voor de alleengaande, die wel gezelschap wil, maar niet van groepsreizen houdt,
En voor de reiziger die niet de hele tijd zelf het wiel wil uitvinden.
Voor deze singles organiseer ik een individueel verzorgd verblijf in mijn knusse bungalow.

Ik bied mijn gasten logies in mijn gasthuis in de vorm van twee kamers ensuite met eigen badkamer en gebruik van de ruime eetkamer, terras en tuin.
Ik ben persoonlijk de hele dag beschikbaar voor zaken van huishoudelijke aard, voor verzorging, om iets te regelen en als gezelschap.

Vooraf kunnen mijn gasten al kenbaar maken waar hun interesse naar uitgaat, zodat er eventueel onderzoek gedaan kan worden naar de mogelijkheden of -indien nodig- reserveringen kunnen worden gemaakt.

Ik kan helpen bij het opstellen van een programma en adviseren waar het gaat om uitstapjes. Ik woon al bijna 10 jaar in Bali en ben bekend met de cultuur en de mogelijkheden. En uiteraard kan een vooraf opgesteld programma per dag worden gewijzigd of aangepast.
Mijn gasten bepalen helemaal zelf hoe hun vakantie er uit zal zien.

De prijs van een individueel verzorgde vakantie is 500 euro per week voor 1 persoon. (2 personen 750 euro)
Hierbij zijn inbegrepen: logies; maaltijden; non-alcoholica; laundry; luchthaven transfers en uitstapjes per luxe taxi; Nederlands sprekende gids/gezelschap op HBO niveau; hulp bij lichamelijke ongemakken of anderszins.
Niet inbegrepen zijn: vliegticket(s) en hotels elders.

Indien u interesse hebt of meer specifieke informatie wenst, gelieve te mailen naar: balibatin@gmail,com
Hartelijke groet,
Ineke van Gemert

Indonesie, Bali, Ubud, gevarieerd Indonesisch eten.

 

Sinds lang is de Indonesische keuken erg geliefd in Nederland.
Althans, wat daarvoor doorgaat. Want de Indonesische keuken is zeer gevarieerd en evenzo zijn de aanpassingen aan de westerse varianten op de Indonesische keuken. Echte kenners betitelen de welbekende ‘rijsttafel’ als een Nederlandse dis en aan de andere kant is de dagelijkse maaltijd van de doorsnee Indonesier niet altijd even smakelijk voor westerlingen. Voor veel mensen geldt, dat onbekend onbemind maakt en dat is bij uitstek van toepassing op eetgewoontes. Mijn schoonvader, die een huis in Frankrijk had, kwam altijd met een achterbak vol eigenheimers uit Nederland aanzetten, plus een paar flessen jenever. En ook op de tafeltjes in de homestay zag ik regelmatig pakjes thee van Douwe Egberts en zakjes Venco drop.

Toch zijn uitheemse producten al eeuwen lang ingeburgerd in de westerse keuken. Handelsmissies vanuit Europa waren vooral gericht op het aanvoeren van Aziatische specerijen zoals peper, kruidnagelen en nootmuskaat. Daarna ontdekte men tabak en opium; aanvankelijk als medicijn aangewend. En in de twintigste eeuw, toen het vervoer niet meer zo’n hachelijke onderneming was en sneller kon plaatsvinden, werd het westerse menu aangevuld met tropische vruchten als bananen en mango’s.
In relatief korte tijd is er veel veranderd in de culinaire wereld. Enerzijds komt dit doordat in de westerse wereld de welvaart globaal is gestegen en anderzijds doordat men massaal naar verre bestemmingen is gaan reizen. Maar ook de immigratie van vluchtelingen en werkzoekenden in meer welvarende naties hebben gezorgd voor verschuivingen in westerse eetgewoontes. Ik herinner me nog, dat er eind vijftiger jaren schoorvoetend “Franse kaas” op toastjes werd geintroduceerd bij een glas “droge sherry”. De plakjes smaakrijke kaas werden flinterdun gesneden en volgens mensen, die niets moesten hebben van die moderne fratsen, rook de kaas naar vuile sokken. Ook aan de smaak van olijven moest men erg wennen, maar tegenwoordig gaat Jan en alleman op zaterdag naar de markt om een paar ons knoflookolijven te scoren bij de Marokkaan. De Surinaamse roti met curry-kip, gesneden kouseband en een flinke dot sambal van geurige Mme Jeanette pepers is voor de echte doorzetters, maar ook dat gerecht is in Nederland inmiddels ingeburgerd.

Tientallen jaren geleden reisde ik voor het eerst naar Indonesie met een partner, die geen rijst lustte. Dat was lastig, want zeker in die tijd was rijst het hoofdbestanddeel van elke maaltijd. Een Indonesier eet rijst; vaak met nog iets erbij. Maar zonder rijst heeft een Indonesier niet gegeten. Alleen Chinezen hadden een alternatief: mie. Enfin, ik prees mezelf gelukkig, dat ik wel van rijst hield, want dat vergrootte de kans op een smakelijke maaltijd aanzienlijk. Het was tijdens dezelfde reis, dat in een uitspanning voor vakantiegangers in Jokyakarta iets nieuws werd aangeboden: pizza. Leuk geprobeerd, maar niet geslaagd: de pizza’s werden meestal na twee happen met een vies gezicht terzijde geschoven. Zo erg is het inmiddels niet meer. Vooral in Bali kan men in elke plaats goed en lekker eten voor elke smaak en elke beurs.

 

De koks in Bali bedienen zich inmiddels van de modernste apparatuur en verdiepen zich in hun leertijd in “Masakan Favorit Eropa”. Mijn vriend Ranto werkt als kok in “Ary’s Waroeng” aan de Jalan Raya Ubud. Het restaurant lijkt echter in niets op een warung en het menu al helemaal niet. Tot mijn grote vreugde is Ranto geneigd zijn werk mee naar huis te nemen. Vol ijver bereidde hij voor mij een ‘Boeuf Stroganoff ‘. Hij struikelt nog steeds over de naam maar met het gerecht weet hij vakkundig te goochelen. Westerse ingredienten zijn voor Indonesische begrippen relatief duur. Dit geldt met name voor melkproducten als keukenroom en kaas, maar ook voor conserven, die uit Europa worden ingevoerd, zoals bij voorbeeld olijven, kappertjes, mosterd etc. Om binnen ons budget te blijven zochten we naar oplossingen binnen het Indonesisch palet, wat nu en dan tot verrassende resultaten leidde. Zo kwam Ranto tot een Indonesische variant van Boeuf Stroganoff door in plaats van sour cream een mix te gebruiken van ongezoete yoghurt met een flinke scheut santen. Santen is verkrijgbaar in pakjes, maar is ook gemakkelijk zelf te maken: Ranto raspte het zachte vruchtvlees op een parutan, een rasp gemaakt van sprijkers in een plankje. De smaak van de santen liet zich goed verdragen met een paar fijngesneden rawitt pepertjes. Behalve een zacht gekruide aardappelpuree, liet het vleesgerecht zich ook goed combineren met gekookte rijst, op smaak gebracht met een kluwen verse pandanbladeren, die hier en daar langs de sawah groeien. Er werd een groenteschotel bij geserveerd van een inheemse vrucht, die in smaak wel iets wegheeft van de Hollandse komkommer: labu siam. De smaak is zacht en fris.

         

Tenslotte dronken we er nog een glaasje jonge, thuis bereide rode wijn bij. Niet helemaal volgens het boekje, maar wel passend in de rest van het avontuur.