Bali, Werken in de sawah, deel 2

Van echt werken word je moe. Ik was dan ook als een blok in slaap gevallen, zonder zelfs mijn mail te beantwoorden.
Pas de volgende dag voelde ik de lichamelijke gevolgen. Omdat ik mijn rug had willen sparen door niet gebukt te werken, moesten mijn dijen het bezuren. Ik kwam kreupel uit bed. Een kameraad meldde zich al vroeg met het -voor mij cynische- bericht: “Ik ga naar de sportschool, ga je mee?”

gebukt werken 

Vergeleken bij mijn arbeid in de sawah stelt een uurtje rommelen in de sportschool met al zijn toestellen en instrumenten weinig voor. Maar het was een goede overgang van mijn nachtrust naar de ware conditie-training.
Toen ik arriveerde in het rijstveld met 4 bunkus (afhaal-maaltijd), sprite en water voor de lunch, waren Wayan en zijn ouders al lang aan het werk. Wayan sneed de halmen, zijn vader sloeg de rijst eruit en zijn moeder verwijderde het kaf en het stof. Wayan maakte direct een bekertje koffie voor me. Zelf hadden ze juist koffie gedronken.

bule (2)Het viel me mee om weer aan de slag te gaan. De pijntjes van de vorige dag waren zo goed als verdwenen, maar er was een ander probleem voor in de plaats gekomen: een blaar in mijn rechter handpalm door de wrijving van de sikkel. Het maakte ook niet meer uit, hoe ik hem vasthield, de blaar bleef zeuren en er zat niets anders op, dan het gewoon te verdragen. (stoppen was geen optie) Ieder werkte zwijgzaam zijn aandeel af totdat we op een halve akker na klaar waren met snijden. Het was tijd voor de lunch. Bapak wilde niet langs de weg picknicken, dus we streken neer in de schaduw van het hutje, waar Wayan weer koffie maakte. Van huis had de familie rijst met gebakken tahu meegebracht, maar de nasi campur liet zich ook goed smaken. Ibu werkte nog even door, ‘malu’, volgens Wayan.

met de hulp van de wind

Ik keek naar haar tengere gestalte. Ze stond op een groot zeil midden in de rijstkorrels. Ze schepte met een grote ondiepe korf rijst van de grond, schudde het rond in de korf en blies het lichtere kaf en het stof eraf. Daarna wierp ze met hooggeheven armen de rijst gedoseerd naar beneden, zodat de wind het laatste stof kon meenemen.
Toen wij klaar waren, kwam ze haar portie eten.

 ibu

Het stuk akker waar we de laatste halmen afsneden, was de lastigste klus, doordat regen en wind de halmen hadden platgelegd. Voor mijn manier van werken, maakte het weinig uit, maar voor Wayan ging het een stuk langzamer. Daarom stelde ik voor, de liggende halmen voor mijn rekening te nemen. Een goede deal, want het akkertje was nu snel afgewerkt.
Wayan kon daarna zijn vader gaan helpen  met het uitslaan van de rijst en het werd mijn taak om de grote volle zakken naar huis te brengen.
Nog niet zo lang geleden werden de zakken, die ruim 40 kg wegen, na een dag hard werken op het hoofd naar huis gedragen over een afstand van 4 kilometer. Ik heb het niet gewaagd zo’n zak op mijn hoofd te nemen. Ik zou bang zijn, mijn nek te breken.
Ik begon met slechts 1 zak op de motorbike, omdat het paadje langs de sawah zo smal is en de last mij misschien uit balans zou brengen.
De eerste keer heeft Wayan mij begeleid op zijn motorbike, met twee volle zakken. Mocht er iets misgaan, dan kon hij me helpen.

Maar het ging goed en daarna vervoerde ik steeds twee zakken. Met mijn onderrug tegen de zak geleund, kon ik goed voelen, of de zak nog in balans was. Waar het pad echter begon te dalen, begon de 40 kg mij naar voren te duwen. Met beide remmen moest ik de ontstane vaart tegenhouden om te voorkomen dat ik de hoofdweg opschoot.

In het dorp werd ik verrast bekeken. Rare lui, die toeristen.

Tante, die thuis was gebleven om op nenek te passen, sloeg haar handen ineen, toen ik met de kostbare lading de tuin inreed. Snel rende ze weg om koffie voor mij te maken. De hond, die mij nog steeds niet vertrouwt, bleef blaffend en grommend op een afstand.
De rijst moest worden opgestapeld op het terras voor de ouderlijke slaapkamer. Er was nog slechts een klein beetje over van de vorige oogst.

de laatste zak

Op het pad had tante grote stukken zeil uitgespreid om de nieuw binnengekomen rijst in de zon op te drogen. Een loslopende kip, die zich aan de rijst tegoed deed, werd niets in de weg gelegd.
Aan het eind van de dag telden we de zakken. Normaal levert de akker 13 à 14 zakken. Nu telden we er 17. Zo’n 8 à 9 zakken gebruikt de familie voor zichzelf. De helft kan dus worden verkocht. Dat is een mooi resultaat.
Niet aan mij te danken overigens, maar aan het prachtige weer van het laatste halfjaar.
Nu het werk erop zat, belde ik de masseur om mijn vermoeide spieren te verwennen. Ik had daarna nog 3 dagen last van spierpijn.

De akker is nu rijp voor de eenden, die de parasieten opruimen en en passant de afgevallen rijst opeten. Daarna zal het stro door het land worden geploegd en krijgt de sawah een maand of twee vakantie, zoals Wayan dat noemt.
”En wanneer wordt de volgende rijst geplant?” vroeg ik aan Wayan. Hij wist het nog niet. Er komt eerst een vergadering van de Subak en dan zal de leider bepalen wanneer. Een rijstboer kan niet zomaar doen, wat hem goeddunkt. Dat bepalen de Subak en -natuurlijk- de goden.

bule.2jpg

6 reacties

  1. dirk said,

    12 mei, 2009 bij 1:34 pm

    Mijn vrouw is van Zuid-Molukse origine. Mijn schoonmoeder at nooit met ons aan tafel maar in haar eentje, in de keuken. Op een hoekje van het aanrecht zeker? Malu? Zou kunnen. Maar net zoals haar dochter kepala batu en dus niet aan tafel te praten. Het gedrag van Wayan’s moeder was zo herkenbaar dat ik, met een tikje ontroering, moest terugdenken aan die overdadig gedekte tafel in Hoogeveen, alweer zo lang geleden. Bedankt voor je bericht. Ik vond het mooi. Groet en tot één van de dagen. Als de regen stopt tenminste🙂

  2. Arthur Steijvers Cathy Dingemanse said,

    13 mei, 2009 bij 5:12 pm

    Dag Ineke,

    wat heb ik genoten, bij het lezen van je ‘rijst’-verhalen. In de afgelopen jaren heb ik al zo vaak foto’s gemaakt, schilderijen etc. van de rijstvelden en van het proces van planten tot en met oogsten, maar nog nooit zelf gedaan, zoals jij het wel gedaan hebt. Petje af hoor, voor je doorzettingsvermogen.

    Toen ik 13 jaar oud was, moest ik voor mijn zakgeld “juun” snijden en bij mijn broer in de tulpenbollen werken. Het is altijd zwaar, het werken op het land. Maar in de rijst, de blubberige bodem, dat geeft toch wel een extra dimensie. Met diep respect voor de werkers in de rijstvelden. Bloedheet en blubberbodem.

    Over je lessen engels, voor de kinderen. IK hoop zo voor de kinderen, dat ze de taal kunnen oppikken. Ik wens je heel veel succes bij het geven van je lessen.

    Groeten, Cathy.

    • Ineke said,

      14 mei, 2009 bij 11:34 am

      Dag Cathy,
      Het werken in de tulpenvelden is mij welbekend. Dat heb ik ooit gedaan als 16-jarige om een vakantiebudget te verdienen.
      Ik schrijf alleen over dingen, die ik zelf heb ervaren. Want ik weet, dat het een extra dimensie geeft. Ik doe het overigens met plezier en ben mij ervan bewust, dat ik ervoor kan kiezen. Velen kunnen dat niet.
      Als ik me goed herinner, komen jullie in november naar Bali. Jullie willen vast wel een keertje met mij picknicken tussen de sawahs

  3. Roy Sukamto said,

    14 mei, 2009 bij 11:13 am

    Dag Ineke,

    Het verhaal over werken in de rijst velden vind ik boeiend. Ik heb een keer in desa Kerobokan bij een vriend gelogeerd. Zijn huis lig voor een grote rijtveld en als ik in de tuin achter het huis zat, zag ik een eenzame boer de rijstveld bewerkte. Het schijn dat hij de enige boer was omdat de meeste jonge mensen een gemakkelijkere banen in de toerist industrie zoeken. Ik hoop eigenlijk dan de mensen in Indonesie meer waardering geeft voor al de boeren die ons de dagelijke rijst verzorgen.

    Excuseer mij voor mijn slecht Nederlands, het is eigenlijk niet mijn moedertaal

    Vriendelijke groeten,
    Roy Sukamto

  4. Ineke said,

    14 mei, 2009 bij 11:23 am

    Roy, dankjewel voor je warme reactie.
    Eten spreekt voor veel mensen vanzelf, maar dat is het niet. Voor al het voedsel, dat wij tot ons nemen, hebben mensen gewerkt. En vergeleken bij voetbalprestaties of iets dergelijks, is dat een zware en zeer belangrijke klus. De verhoudingen zijn nu en dan zoek. Voetbal is maar een spelletje. Prima, maar wij danken God niet voor een spelletje voetbal. Wel voor ons dagelijks ‘brood’.

  5. Ineke Raas said,

    18 mei, 2009 bij 7:50 pm

    Dag Ineke,

    wat leuk om je verhaal te lezen. Wat moedig om zelf in de rijstvelden te gaan werken.
    Gelukkig heb je weer een goeie masseur gevonden, ik zou er ook voor tekenen als ik nog in Ubud zat. Ik ga je weblog zeker volgen.
    Ik zit intussen wer in mijn “gewone” ritme maar heb toch lang met mijn hoofd in Bali gezeten.

    Groeten Ineke Raas


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: