Bali, werken in de sawah, deel 1

lunchpauze

Vaak heb ik de landarbeiders gadegeslagen, als ik in de schaduw van de palmen langs de akker wat voor me uit zat te mijmeren. Ik genoot van de eenvoud en de rust die er van uitging. Maar tegelijkertijd besefte ik, dat de harde werkers op het land een hele andere ervaring zouden hebben. Zonder een moment rust zwoegden zij in de brandende zon, de grootste delen van hun lichaam afgedekt met vesten en lappen. Ze werkten veelal gebukt, wat het extra vermoeiend maakt. Maar ze werkten saamhorig en de stilte werd vaak doorbroken door het kwetterende gebabbel van de vrouwen, waar nu en dan een lachsalvo uit losbrak. Volgens Wayan bespreken ze de dagelijkse beslommeringen waarbij geen onderwerp gemeden wordt. Vooral sex is een geliefd onderwerp, waarbij niet zelden iemand op de hak wordt genomen. Al vanaf zijn veertiende heeft Wayan stilletjes met die gesprekken meegeluisterd. Er is geen beter voorlichtingsprogramma denkbaar.

 offertje voor de lunch

Ik zocht Wayan een keer op, toen hij wat rondhing aan de rand van zijn landje. Ik had een lunch meegebracht uit de warung en Wayan had in zijn schuurtje twee bekers koffie bereid. Met een schep slootwater reinigden we onze rechterhand. Wayan legde zoals altijd een klein offertje rijst in het gras als eerbied aan de goden. (dank u Heer, zegen deze spijzen, amen) We zaten genoeglijk te picknicken met uitzicht op de rijpende rijst.  

-Hoe lang duurt het nog eer jullie gaan oogsten?-

-Als de halmen geel zijn, over een week of twee.-

Ik vroeg Wayan, of ik niet een keertje kon meelopen in de sawah. Helpen bij het werk, om lijfelijk te kunnen ervaren wat het is om in de sawah te werken. We maakten de afspraak, dat hij me zou berichten, zodra de oogst moest worden binnengehaald. Dan kon ik helpen met het afsnijden der halmen en later het afvoeren van de rijst naar het dorp.

 rijp voor de oogst

Toen het moment van oogsten was aangebroken kwam mijn hulp toevallig goed uit, want in het dorp was iemand overleden en de ouders van Wayan moesten helpen met het voorbereiden van de voorlopige begrafenis en alle religieuze ceremonien van dien. Toen ik ’s-morgens bij de sawah kwam, was Wayan al druk in de weer. In de nacht had het flink geregend en waren de terrassen weer onder water gelopen. Hij maakte allemaal dijkdoorbraakjes om het water zo snel mogelijk af te voeren. Toch ging het langzaam. Het leek wel een bad met een verstopte afvoer. Ik maakte me al zorgen om de natte rijst, maar Wayan was juist blij met de gevallen regen. Daardoor was het koeler en aangenamer om te werken. Dat de rijst nat was maakte volgens hem niet uit. Hij gaf me een sikkelvormig mes en deed voor, hoe ik de halmen moest afsnijden. Daarna moest ik de bundeltjes in kleine groepjes op de dijkjes verzamelen. Ik kreeg een klein veldje voor mezelf toegewezen. En aan de slag! De akker was in 1 nacht veranderd in een blubberig moeras, waar je tot aan de knieën in wegzakte. Dat maakte het werk extra lastig. Het dragen van schoenen of sandalen was onmogelijk. Die zouden in korte tijd diep in het moeras verdwijnen. Dus ik ging net als de Balinezen op blote voeten de modder in. Op dat moment besef je, dat het handig is om gespreide tenen te hebben. Want, hoe smaller je voet, des te dieper je in de modder glijdt. Iedereen werkt in gebukte houding. Ik vreesde rugklachten en koos ervoor om steeds door mijn knieën te zakken. Daarbij hing ik wel met mijn kont in de modder. Maar na een kwartiertje werken heb je ook daar lak aan. Waar ik het eerst last van kreeg was mijn linkerhand, die niet gewend was lange bundels rijsthalmen te hanteren. Ik moest wel overgaan op kleinere bundeltjes, terwijl ik toekeek, hoe Wayan dubbel zoveel twee keer zo snel bij elkaar ritste. Terwijl ik in de modder zat te ploeteren, hoorde ik zijn sikkel ritmisch door het veld gaan. Hij zoefde vijf keer door de halmen en legde dan de bundel weg. Ik drie keer, dan kwam ik overeind om mijn bosje weg te leggen.

coconut, Wayan

Als Wayan in de verte toeristen zag lopen, huppelde hij over de dijkjes naar de weg om te zien of hij in de tussentijd nog een kokosnoot kon slijten. Meestal niet, maar soms rende hij terug naar het schuurtje om zijn hakmes op te halen en zag ik hem vanuit de verte behendig de boom in klimmen. Na een derde akker kwam hij mijn werk inspecteren. “Is it ok?” vroeg ik optimistisch. Ik wist, dat ik langzaam werkte, maar ging er toch van uit, dat ik het goed deed. “Not ok.” Was zijn korte commentaar. “Oh.” Hij bekende dat hij me niet goed genoeg had voorgelicht. Ik had te lange halmen afgesneden. Als de halmen te lang zijn, is het moeilijker om de rijst eruit te slaan. Zijn de halmen daarentegen te kort, dan kan degene die de halmen uitslaat zijn handen aan de plank bezeren.

 de rijstkorf 2

Wayan liet me de mand zien, waarin later de rijst zou worden opgevangen. Het was een grote ronde mand, ongeveer een meter in doorsnee, waarin een grote zak in was bevestigd. Langs driekwart van de mand was een fijnmazig net opgehangen aan bamboe palen om de rondvliedende korrels binnen de mand te houden. Aan de open zijde stond een plank met dwarslatjes schuin in de mand. Daarop werden de korrels uit de rijst geslagen. Wayan deed het voor. Hij hief een bundel hoog boven zijn hoofd en sloeg er een keer of drie mee op de plank. Het regende rijstkorrels in de mand. Hij draaide de bundel nog een keer om en sloeg opnieuw. Daarna schudde hij de bos om de laatste korrels op te vangen. Wat overbleef, was stro, wat hij uitspreidde voor de mand, zodat de grond daar wat meer houvast bood.

het schuurtje

We werkten door, totdat we 1½ akkertje hadden omgemaaid. Toen was het tijd voor de lunch. In het algemeen kan ik stevig doorwerken, maar dit keer was ik toch echt aan een pauze toe. Ik kwam slechts moeizaam uit de hurkzit overeind en hijgde licht. Wayan pakte een bos droge halmen, waarvan hij een vuurtje stookte in zijn hutje. Daarboven kookte hij water in een oud gedeukt keteltje om koffie klaar te maken in twee plasic bekertjes, die ik in het riviertje had omgespoeld. De koffie was vers gebrand die ochtend, door de oude nenek. (grootmoeder) We hadden weer nasi als lunch met een bijlage van flintertjes kip, wat groente en een half ei met een dotje sambal erop. We gingen weer langs de rand van de weg onder de bomen zitten, zodat Wayan een eventuele passant nog een kokosnoot kon aanbieden. Maar het was voornamelijk stil en het leek of het land was toegedekt met een wolkje warmte. De rust werd eerder ondersteund dan doorbroken door het geluid van het snelstromende water, dat op zijn weg van Gunung Batur naar de zee, zorgvuldig langs de akkers geleid, onafgebroken klaterde.

 de schaduw van de kokospalm

Wayan zag een paar wandelaars aankomen en liet zijn lunch even in de steek. Dit keer had hij succes en hij rende naar het schuurtje om zijn hak te halen, terwijl een heer en een dame naast mij in het gras kwamen zitten. Ik keek naar boven en zag de enorme noten als dreigende bommen boven mijn hoofd hangen. Maar Wayan had mij verzekerd, dat er geen gevaar dreigde. Hij klom zo snel de boom in, dat de mensen nauwelijks tijd hadden om een foto te maken. En even snel was hij weer met een noot naar beneden gekomen. Aan zijn gasten de keuze: een Balinees tuitje of een modern rietje.

de boom in 

Inmiddels waren ook de arbeiders van de naastgelegen akker in de berm neergestreken. Lacherig werd ik gemonsterd en ondervraagd. En om de gekste dingen steekt jaloezie de kop op. Op Wayan nu, die een bule zo gek had gekregen om in de sawah te gaan werken. Op mij, omdat ik voor mijn lol werkte, terwijl zij moesten werken om de kost te verdienen. Maar sommigen staken hun duim omhoog. En wezen op de schrammen op mijn armen. Had ik maar een jas aan moeten doen.
Na de lunch gingen we er weer stevig tegenaan en rond vier uur in de middag kwam pak Ketut ons assisteren. Hij was verbaasd mij op zijn land aan het werk te zien. Maar prima natuurlijk!
Terwijl Wayan en ik de halmen zo snel mogelijk omlegden, sloeg Ketut de korrels uit de rijst. Op een bed van stro werden de halmen opgetast, die dezelfde dag niet meer verwerkt konden worden, gestut door twee in de grond gestoken latten.
Toen ik later mijn motor over het smalle paadje tussen de akkers door manouvreerde, was ik doodmoe, maar voldaan. Trots zelfs.

 de rijstkorf

Wordt vervolgd…

6 reacties

  1. dirk said,

    10 mei, 2009 bij 6:22 am

    petje af!

  2. Ineke said,

    10 mei, 2009 bij 12:30 pm

    In de sawah kun je beter je petje ophouden, haha
    Het is natuurlijk wel decadent, werken voor je lol.

  3. gerdy emmah said,

    11 mei, 2009 bij 7:48 pm

    jaja je wilt net als ik weten hoe het voelt om alles te doen en te ervaren wat deze mensen voor hun dagelijkse onderhoud moeten ploeteren. dat ze hun lichaam zo bedekken is dus voor eventuele beschadigingen aan het lichaam te voorkomen.en wij vinden het heel gewoon om alles zo te kopen in de super om de hoek. vind je verhalen echt leuk en verheug me elke keer om weer een volgende maand te lezen. zijn dit jaar 14 dagen op bali.

  4. Ineke said,

    12 mei, 2009 bij 2:20 am

    Dankjewel voor je reactie Gerdy. Je begrijpt iets pas echt, als je het zelf hebt gedaan. De contacten worden er ook leuker door.
    Kom eens langs als je in Bali bent. Dat zou ik leuk vinden.

  5. Paul said,

    15 mei, 2009 bij 2:52 pm

    Dag Ineke, Zowel namens mj als namens Ubud Taxi veel waardering voor je stukjes. Het zou goed zijn, als je een uitgever zocht. Vooral je persoonlijke betrokkenheid maakt de stukjes erg bijzonder. We zien elkaar nog ! Paul

  6. Ineke said,

    15 mei, 2009 bij 3:27 pm

    Dag Paul,
    Dankjewel voor je enthousiaste reactie.
    Voor het opbouwen van je conditie kan ik trouwens een dagje in de sawah zeer aanbevelen. We zien elkaar in de sportzaal !
    Ineke


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: