Bali, Ubud, Wayan Renta, verankerd in de sawah.

wayan-renta-portrait

 

“Het is mijn karma”, zegt Wayan berustend, maar hij ontwijkt mijn blik.

Zijn ogen dwalen over de rijpende padi en stranden bij de toppen der palmen aan het einde van de sawah, waar het rivierdal begint.
”Is het niet je karma, dat je mij hebt ontmoet?”, vraag ik, want ik ben niet voor één gat te vangen. In zijn gezicht breekt een lach door. “Misschien, ja”.

 

18-april-2009-3

 

Al vanaf zijn tiende is Wayan vertrouwd met het werk in de sawah. Eerst hielp hij zijn vader, als tiener na schooltijd. Maar vader kan zoveel werk niet meer aan. Wayan is jong en sterk en redt het alleen wel. Hij weet alles van de rijstbouw. Hij weet ook alles van de geschiedenis van de rijstbouw in Bali. Hij weet alles van rijst.

 

trektocht-6

 

Anders dan bij de meeste Balinese families wonen Wayan en zijn familie op het landgoed van moeder’s kant. Haar familie had slechts dochters. Gewoonlijk vertrekken dochters naar de familie van de man, maar als er in een familie geen zonen worden geboren, probeert men een man van buiten in de compound te krijgen. De vader van Wayan zat zonder land en bezit, doordat diens vader zijn land had verkocht en opgesoupeerd. Hij was dus bereid om bij de familie van zijn vrouw in te trekken.

De familie van Wayan is nu als volgt opgebouwd: in de compound wonen nenek (moeders moeder), tante (moeders ongehuwde zuster), moeder, vader, Wayan en zijn jongere broer Made. Nenek werkt niet meer. Tante zorgt overdag voor nenek; moeder werkt afwisselend bij de boeren en voor de tukang (het sjouwen van zand en stenen); vader verkoopt kokosnoten aan toeristen; Wayan zorgt voor de rijst en Made is taxi-chauffeur. Wayan en Made (respectievelijk 29 en 27 jaar oud) zijn nog niet gehuwd. Wayan zou wel willen, maar zijn beroep van rijstboer is niet aantrekkelijk genoeg voor de hedendaagse jongedames. Na een eerste kennismaking haken ze meestal snel af. Zijn jongere broer Made voelt er niets voor om zijn vrije leventje te verruilen met een leven van regelmaat en verplichtingen.

 

18-april-2009-14

 

De akker, die Wayan bebouwt is niet het eigendom van de familie. Maar ze zijn goed bevriend met de eigenaar en kunnen de akker gebruiken volgens gunstige voorwaarden: Wayan hoeft alleen de helft van de oogst aan de eigenaar af te staan. Met de andere helft kunnen ze doen wat ze willen. De helft van de oogst voorziet voornamelijk in de behoefte van de familie zelf, maar onder gunstige omstandigheden kunnen ze vaak een deel verkopen. Het zal echter nooit genoeg zijn om de moderne mobieltjes, merkkleding en andere highlights te betalen, waarmee Wayan een vriendinnetje zou kunnen imponeren.

Wayan is geen domme jongen. Op school gooide hij hoge ogen en zelfs een computercursus heeft hij glansrijk afgerond. Maar hij is onmisbaar voor de akker, want zijn broer is niet beschikbaar en zijn vader wordt te oud. “Het is dus mijn karma”, concludeert hij.

 

wayan-renta-warung-1

 

Wayan vertelt me alles over de rijstbouw. Hoewel de rijst binnen drie tot vier maanden geoogst wordt, scoren ze slechts twee oogsten per jaar. De grond moet steeds twee maanden rusten, voordat er nieuwe rijst geplant wordt. “Twee maanden vakantie voor de aarde”, lacht hij, “wat goed is voor de aarde, is goed voor de rijst”. Voor de originele Balinese rijst, die lekkerder en duurder is, trekt men zelfs meer tijd uit. Deze rijst wordt vooral gebruikt voor goden-offers en hoogtijdagen. Soms krijgt de Balinese rijst een eigen akker; soms wordt ze geplant rondom een sawah ‘gewone rijst’.

Wayan weet alles: de irrigatie; waar het water vandaan komt; hoe het water over de akkers wordt verdeeld; hoe vaak en hoe de godin van de rijstbouw wordt beöfferd; hoe de lonen van de landarbeidsters worden verdeeld en uitgekeerd; wat de taak van de eenden in de sawah is; enz.

Ik maak lange wandelingen met Wayan door de rijstvelden en langs de eenvoudige onbezochte dorpen. Hij laat me de ‘fabriek’ zien, waar de rijst van alle boeren in de omtrek van hun vliesjes worden ontdaan; hij laat me balanceren op de dijkjes tussen de sawah’s en hij drinkt een koele sprite met me in een ‘jungle-warung’. Ik geniet met volle teugen.

“Ik ga je gasten brengen, Wayan”, beloof ik hem. Besakih is heel mooi; Tanah Lot is heel schilderachtig; maar het boerenleven op het platteland vinden de mensen ook interessant. Wayan kijkt me ongelovig aan. “Echt waar”, verzeker ik hem, “de wandelingen, die je met mij maakt, zouden veel mensen heel leuk vinden.”

 

trektocht-28

 

Soms is er geen werk in de sawah, want dan moet de rijst alleen maar rijpen.
Dan heeft Wayan tijd genoeg om mensen een rondleiding door de rijstvelden en omliggende dorpen te geven.
”Wayan, als ooit een meisje weer aan je vraagt, wat je doet voor de kost, zeg dan, dat je tourist-leader bent, en specialist in padi, beras en nasi. Dat klinkt niet slecht, toch?”

 

 

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: