Vorstendommen in Indonesia

cropped-silatnas-raja-sultan-7-agust-2009-istana-merdeka-jkt31

Paul Kijlstra, die momenteel in oost-Java woont en dat deel van Java interessant kan belichten, is een nieuwe blog gestart. Hij kwam er achter, dat de belangstelling voor deze vorstendommen groeiende is, zowel in geschiedkundig opzicht, als met betrekking tot het cultureel erfgoed van Indonesia en voormalig Nederlands Indie.
Zijn informatie en verhandelingen hierover zijn te vinden via de volgende URL: http://sultansinindonesieblog.wordpress.com/

van het drukke, overspoelde Bali naar authentiek Java

Een bericht uit Jember, Java, van Paul Kijlstra

afscheid van Bali

Goedenavond, graag richt ik op deze ure het woord tot U: nu ik thans over een blog beschik over Oost Java, is daar al wat ik meemaak, te lezen. Dit Facebook zal ik alleen maar gaan gebruiken voor persoonlijke zaken, zoals daar zijn: huwelijk, bevallingen, scheidingen, faillisementen, ontwakende vriendschappen, ontluikende liefdes, verstorende relaties, nieuwe carriere, promoties, lucratieve beleggingen en meer. Aangezien naar alle waarschijnlijkheid geen van deze zaken mij zullen gaan betreffen, zal het wat rustiger worden op mijn Facebook.
Ik wens U een aangename avond !
Mijn blog: http://oostjavainfo.wordpress.com/

nog zachte dennennaalden

nog zachte dennennaalden

Adriaan van Dis in Bali

Van enkele kennissen kreeg ik een telefoontje met de tip om zondag 15 april naar het programma over Adriaan van Dis in Indonesië te gaan zien. Het ging deze keer over Bali, het eiland waar ik -met tussenpozen- zo’n 10 jaar heb doorgebracht.
Uiteraard was ik al op de hoogte. Ik volg deze fantastische serie al vanaf de eerste dag. Alles is goed aan deze reportage. Het is smaakvol en onderhoudend; betrokken en interessant; kritisch en realistisch.
Ik nestelde me ‘s-avonds dus genoeglijk op mijn divan voor de tv om het deel over ‘mijn eigen eiland’ te gaan zien. Ik genoot bij het zien van de straattaferelen met de bijbehorende  geluiden, het gekrioel, de gezichten. Het zien ervan maakte een emotie in mij los, waarbij ik zelfs de geuren meende te ruiken. De camera bracht mij in Ubud; boekhandel Ganesha; Jalang Monkey Forest, de straat, waar ik vele slippers heb versleten. Zo vaak nog, loop ik daar in mijn dromen.

Adriaan van Dis blijft nooit oppervlakkig, dus ook deze keer niet. Onder begeleiding van psychiater Suriani brengt hij ons op plaatsen waar toeristen gewoonlijk niet komen. Waar ze zelfs geen weet van hebben. Want wij krijgen mensen te zien, die voor toeristen worden weggehouden. Toeristen worden enkel geconfronteerd met kleurrijke ceremonies, bevallige dames, schattige kindertjes, hulpvaardige taxi-chauffeurs, kortom: de paradijselijke kant van Bali. Diep in hun hart weten de mensen wel, dat er ook veel arme mensen in Bali zijn. Dat niet iedereen zo gelukkig is als hij of zij eruit ziet. En veel mensen nemen de gelegenheid te baat om ook een steentje bij te dragen aan de ontwikkeling van de welvaart in Bali. Zij steunen een weeshuis of helpen een tiener door diens opleiding te betalen. Bovendien zijn er een aantal prima stichtingen, die zorgen voor weeskinderen, gehandicapten of zieken. Deze mensen en stichtingen weten u wel te vinden.
Toch zijn er nog steeds mensen, die niet in staat zijn om voor zichzelf op te komen. Omdat verwanten zich zich vaak voor deze mensen schamen, worden ze weggehouden uit de openbaarheid. Zij zijn de schrijnende gevallen, waar de toerist niet mee wordt geconfronteerd.
Van Dis heeft er een paar gevonden. Een schizofrene jongen, die vanwege zijn onmogelijke gedrag naakt aan een ketting was vastgelegd. Leuk was het niet, maar men leek te handelen naar beste vermogen. De knaap was geneigd tot pyromanie. Dat was nog tot daar toe, maar stel je voor dat hij een tempel in brand stak. Dan zou toch de hel losbreken.
De volgende patient, die Van Dis met Siriani bezocht, was een vrouw, die 12 jaar geleden van haar man was gescheiden, maar na haar scheiding niet meer werd opgenomen in het huis van haar familie. De reden was voornamelijk, dat zij als een soort spijtoptant op hangende pootjes terugkeerde. Zij was namelijk gehuwd beneden haar stand en eenmaal verlaagd tot een dubbeltje, word je in Bali nooit meer een kwartje.
De radeloze vrouw werd uiteindelijk opgenomen in het huis van een welgestelde nicht, die haar verzorgde. Wat Van Dis te zien kreeg, bracht hem in shock.
De vrouw lag naakt in een betonnen hok tussen haar eigen uitwerpselen. Zij begroette haar gasten met: ‘Ga maar weg, ik ben al dood’. De vrouw was vel over been en stellig de dood dicht genaderd. De laatste keer, dat ik zo’n beeld gezien had, was een opname uit 1945 van een barak in Bergen Belsen, zojuist ontzet door Amerikaanse soldaten. Bekomen van de ontreddering van de eerste confrontatie, werd Van Dis heel boos en hij riep de nicht ter verantwoording. Die probeerde zich er met de meest merkwaardige smoesjes vanaf te maken.
Van Dis regelde een ambulance en de patient werd naar een ziekenhuis gebracht om verzorgd te worden en aan te sterken. De volgende dag was de kwestie voorpagina-nieuws in de media.

Ik wist wel, dat het zonnige Bali ook nog een minder zonnige kant had. Die minder zonnige kant krijgt de gewone bezoeker vrijwel nooit te zien. Die komen niet op buitenlanders af om te klagen of te bedelen. Die zijn weggestopt of weggekropen.
Maar wat mij nog het meest shokeerde, was de onbewogen reactie van psychiater Suriani, die waarschijnlijk wel van de situatie heeft geweten en het zelfbeklag van de nicht die onder haar verantwoordelijkheid uit probeerde te komen.
Men vindt zoiets weliswaar genant, maar ook gewoon.
Tegelijkertijd prijs ik mezelf, dat ik Nederlander ben. Niet vanwege mijn materiële welstand (die trouwens maar matig is) maar omdat ik dit niet gewoon vind en dat ik ben opgegroeid in een omgeving, waar niemand zoiets gewoon vindt. Toch…?

INDONESIE, TRADITIONELE WEEFKUNST: BATIK EN IKAT

Naar verhouding waren eeuwen geleden stoffen veel kostbaarder dan tegenwoordig. En ook veel duurzamer. Als een dame van stand een nieuw kostuum nodig had, liet zij eerst een stoffenhandelaar komen koos ze zorgvuldig het materiaal uit. Dan kwam de naaister om het model te bespreken en de maten op te nemen. Zo’n jurk of costuum werd heel lang gedragen en daarna als kostbaarheid doorgegeven aan anderen. Mooie en kostbare stoffen kwamen vaak uit verre landen, net als porcelein. Door de snel wisselende mode van tegenwoordig is er behoefte ontstaan aan minder kostbare kleding en dus ook aan minder dure grondstoffen. De gemiddelde vrouw van tegenwoordig wisselt jaarlijks van garderobe. En dat kan natuurlijk niet voor de prijs van een nieuwe auto. Op zich heb ik daar helemaal geen moeite mee. De schoonheid van een mens zit nu eenmaal niet in de verpakking. Maar ik vind het wel jammer, dat daardoor ook de belangstelling voor mooie duurzame weefsels is verwaterd.

Ook in Indonesie heeft de traditionele weefkunst lang in hoog aanzien gestaan. Indonesie is van oudsher beroemd om zijn rijkdom aan weeftechnieken en weelderige motieven. Op eilanden als Sumba, Flores en Timor waren kostbare geweven doeken vast onderdeel van bruidschatten en grafgeschenken. Sommige kleuren en motieven waren voorbehouden aan mensen van koninklijke afkomst. Maar ook daar vervaagt het onderscheid en heeft het moderne leven andere waarden binnengebracht. Toch worden in Indonesie -gelukkig- de traditionele schatten nog gekoesterd, zij het meer met een museale waarde dan voor dagelijks gebruik. Mijn eerste reizen naar Indonesie hielden vooral verband met de Indonesische weefkunst. Elk Indonesisch eiland heeft zijn eigen stijlen en motieven. Zo zijn uit Sumatra vooral de zogenaamde ‘scheepjesdoeken’ erg bekend; had elk sultanaat in Java zijn eigen batik motieven; staat het plaatsje Tenganan in Bali bekend om de arbeidsintensieve techniek van het ‘dubbel ikat’; onderscheidt Sumba zich door zijn grote kains met grote diermotieven in koel blauw uit het westen en warm rood en bruin uit het oosten.

Persoonlijk houd ik erg van de warm-bruine sarongs, die uit het plaatsje Ende en omgeving komen op het eiland Flores. Fijne abstrakte motiefjes in aardkleuren, die bij vrijwel elke huid mooi kleuren, maar nog het mooist bij de vrouwen van Flores zelf, die in hun sarongs lijken te wonen. Want alles past er in: de baby, de boodschappen, de schoolboeken. Hij beschermt tegen de wind en de zon en tegen brutale blikken. Hij past in het landschap. Hij is tijdloos. Het verbaasde me dan ook niet, dat ik de ikat stofjes van Flores zo vaak terug zag in hedendaagse toepassingen als portemonneetjes, tasjes en giletjes. Ongetwijfeld worden de ikats van Flores machinaal nagemaakt in bedrijven op Bali en Java. Maar ik ben er nog getuige van geweest dat vrouwen onder hun paalwoning zaten te weven op een heupgetouw, waar ze maanden bezig waren op een enkele sarong. Op zo’n werkstuk kun je niet afdingen. Je betaalt gewoon die dertig euro die het waard is. Iets van waarde heeft een prijskaartje nodig, anders groeien de verhoudingen scheef. Daarom ben ik ook zo blij, dat er geen merkje in staat. Een mooi stuk textiel vertegenwoordigt zelf zijn waarde.

Bali Batin stopt niet.

Ook al ben ik nu niet in Bali, wil dat nog niet zeggen, dat Bali uit mijn hart is verbannen. Mijn vrienden staan nog op het hoekje bij het voetbalveld om hun ritjes te verkopen. De kindjes van Petak dansen nog steeds enthousiast en trots voor hooggeeerd publiek. En hoezeer ik ook mijn best doe, mijn potato cake evenaart nog niet die van Dewa Warung.
Maar er is iets bijgekomen: mijn huidige woonplaats. En ik zal mij afwisselend bezig houden met Bali en Drenthe.
Voor wie ook wil weten hoe het mij in Drenthe vergaat, heb ik een parallelblog geopend: www.dehondsrug.wordpress.com
Als uw budget de komende tijd niet toereikend is voor Bali, kan ik Drenthe zeer aanbevelen.

DE OMMEZWAAI: VAN RIJSTTERRASSEN NAAR HEIDEVELDEN

Velen wisten het al, maar een aantal mensen zullen zich hebben afgevraagd waarom er al lange tijd geen nieuw verhaal op mijn blog is verschenen. Het hoogseizoen was al begonnen, dus er gebeurde genoeg, zou je denken. En dat was ook zo. Echter: van het een gebeurde te veel en van het ander te weinig. Ik had weinig tijd en geld om mijn plotseling veranderde situatie het hoofd te bieden en beide heb je nodig als je een gastenverblijf wilt opzetten. In mijn meer fortuinlijke periode heb ik alles ingezet om van mijn nieuwe project een succes te maken, maar het ontbrak me aan tijd om het te laten groeien en aan geld om dat te overbruggen. Het is -zogezegd- in de kinderschoenen blijven steken. In het leven moet je keuzes maken en dat heb ik gedaan. Aan mijn keuze om met het huis in Nyuh Kuning van start te gaan, heb ik vanaf het begin mijn twijfels gehad. Toen het huis nog maar pas was gebouwd, zo’n 4 jaar geleden, was ik er meteen verliefd op. Op dat moment was ik niet in de gelegenheid om het te huren. Toen het mij later werd aangeboden als oplossing voor mijn problemen, was ik meteen enthousiast. Maar ik kreeg ook meteen twijfels. Niet over het huis, dat was nog steeds hetzelfde. Maar de omgeving was veranderd. Drie jaar daarvoor had het huis alleen gestaan, met uitzicht over de vredige sawah’s. Nu stonden er vier nieuwe huizen omheen en dankzij mij kon men starten met de bouw van een vijfde huis, pal naast het mijne. Dat was een tegenvaller. Een andere tegenvaller was de explosief toegenomen verkeersdrukte op de verbindingsweg tussen Pengosekan en Batubulan. De nu en dan gierende motoren raasden langs tot een uur of twaalf in de nacht en in de vroege ochtend, rond vier uur, begon het verkeerslawaai al weer. Als je langer op zo’n plek woont, raak je aan die geluiden gewend en valt het niet meer zo op, maar gasten worden verondersteld enkele dagen tot enkele weken te blijven en dan wordt het als zeer storend ervaren. Een ander nadeel van mijn nieuwe locatie was de langere afsand naar het centrum van Ubud. Het was een wandeling van ruim 15 minuten naar het centrum, te ver om ‘even’ een boodschapje te doen, of ‘even’ te gaan lunchen. En niet iedereen durft in Bali op een motorbike te rijden. Daar komt bij, dat er in Ubud een grote keuze is aan homestays en hotelletjes, waarvan er vele meer voordelen hadden dan het mijne. Ook had ik nog geen reputatie opgebouwd en dat kan ook niet in een half jaar. Het was gedoemd om te mislukken en dat is wat er gebeurde. Ik had geen zin om daarop te wachten. Het verlengen van mijn verblijfsvergunning stond voor de deur en daarna het verlengen van mijn huurcontract voor nog een jaar. Mijn budget was tot een minimum gedaald en er kwamen bijna geen boekingen binnen, dus de vooruitzichten waren zeer ongunstig. In zo’n geval besluiten mensen vaak om over te gaan tot het lenen van geld. In de eerste plaats houd ik daar niet van, want de aflossing doet altijd pijn. In de tweede plaats had ik geen garantie voor succes, integendeel. Mijn besluit was dus snel genomen. Denk niet, dat dit een hard gelag was voor mij. Het nemen van het besluit om ermee te stoppen betekende ook -en vooral- dat ik was ontslagen van de taak om er, tegen beter weten in, het beste van te maken. Het leven werd weer een onbeschreven blad en ik kon nieuwe plannen maken, zij het met een zekere beperking.

Ik heb familie over mijn besluit ingelicht en kreeg meteen van mijn dochter te horen, dat ik welkom was bij haar en haar gezin tot ik mijn zaken geregeld zou hebben. En zo is het gegaan. Twee maanden ben ik te gast geweest bij Hans, Heleen, Lola, Fay en de kleine Nick, wat een overweldigende periode werd. In de zomervakantie kwamen daar nog eens de kindjes van Hans: Leon en Noelle bij, van dezelfde leeftijd als Lola en Fay en met hun verbonden door hun gezamelijke broertje Nick. Ondanks hun eigen drukke bestaan hebben ze alles gedaan om me te helpen. En nu woon ik in Exloo, op de Hondsrug, het mooiste plekje van Nederland. De sawah’s zijn verruild voor de bossen en heidevelden. Ik ga niet meer op de motorbike naar Gianyar, maar op de fiets naar Borger. Ik drink geen kokosmelk meer aan de rand van de sawah, maar pluk bramen in het bos van Exloo. Daar kom ik allemaal nog op terug.

Bali, Ubud, de taxi – oorlog

Bali is erg dichtbevolkt. Van alles, wat er in Bali is, is er teveel. Er zijn teveel schilderijen, teveel restaurantjes, teveel hotelletjes, teveel taxi’s, teveel mensen. De meeste taxi’s zijn particuliere auto’s die door hun eigenaar worden ingezet om de kost te verdienen. Het zijn vaak ruime, comfortabele wagens, waarvoor de eigenaar een banklening heeft afgesloten en die heel geschikt zijn voor gezellige rondritten met een bescheiden gezelschap.

Een Chinese zakenman bedacht iets anders. In navolging van westerse taxibedrijven investeerde hij in luxe wagens tot 4 personen, waarin hij chauffeurs, die zich geen eigen auto konden veroorloven, tegen een laag loon gasten liet vervoeren. De auto’s hebben een uniform uiterlijk: ze zijn allemaal lichtblauw en herkenbaar aan het woordje TAKSI op het dak, zodat daarover geen twijfel hoeft te bestaan. Dit startte als de Bluebird groep. Omdat dit een betrouwbaar beeld voor de toeristen opleverde, liep het als een trein. Deze taxi’s zijn voorzien van een meter, dus men betaalt gewoon de meterprijs.

Tot zover is er niets aan de hand. Maar nu het volgende: de gubernur van Bali, I Made Mangku Pastika, heeft bepaald, dat alleen taxi’s toeristen mogen vervoeren, die daartoe een vergunning hebben en zo’n vergunning is alleen verkrijgbaar onder bepaalde voorwaarden. Vanaf het moment dat deze bepaling van kracht werd, opereren alle taxi’s die dit niet kunnen overleggen, illegaal. (Ook de taxi’s die betalen voor hun vaste taxi-standplaats.) De taxichauffeurs, die naar het politie bureau gingen om zo’n vergunning aan te schaffen -onder wie velen al langer taxi-chauffeur dan 10 jaar- werden weggestuurd omdat zij niet aan de eisen zouden voldoen. Een van de eisen was dat de chauffeur een bedrijf moest runnen met minstens 5 auto’s. Alle chauffeurs, die zich niet meer dan 1 auto kunnen veroorloven, vallen daarmee dus direct buiten de boot. Vanaf het moment dat deze regel van kracht was, ondernam de politie razzia’s om chauffeurs te bekeuren, die zonder vergunning toeristen vervoerden. De boete bedraagt een miljoen rupiah of drie dagen hechtenis. Aangezien de hoogte van de boete de winst van een eventuele dagtour ver overstijgt, rijden de ‘illegale’ taxi’s niet meer naar toeristische bestemmingen, waar ze een politiepost moeten passeren of een razzia kunnen verwachten. Het hakt erin. Maar de chauffeurs laten het er niet bij zitten. Er zijn protest demonstraties gehouden en als ik enkele bevriende chauffeurs moet geloven wordt het buigen of barsten. In elk geval pikken ze dit niet. En wat voorheen door de moordende concurrentie onmogelijk bereikt kon worden gebeurt nu: zij slaan de handen ineen en vormen een front. Want wat is het geval? Deze gubernur, I Made Mangku Pastika, heeft een goede vriend, van Chinese afkomst, die een groot taxi bedrijf is begonnen, Bluebird. In samenwerking met deze zakenman, heeft de gubernur ook een taxi bedrijf, dat er ongeveer hetzelfde uitziet. Met de nieuwe wet die is uitgevaardigd, heeft de gubernur zich handig ontdaan van de voortwoekerende concurrentie. Hij heeft de westerse toeristen, die van regels houden, helemaal op zijn hand. Die stappen vol vertrouwen in de Bluebird -of wat daarop lijkt- ook al rijdt de chauffeur een straatje om in zijn poging om de meter wat hoger te laten uitkomen.

De zogenaamde illegale taxi’s, die door deze wet op hun bankroet afstevenen, worden in de media afgeschilderd als onbetrouwbaar en crimineel. Voor de chauffeurs, die met hun duurbetaalde auto hun familie moeten onderhouden, is dit een drama. Als zij hun werk, dat zij jarenlang ongehinderd konden doen, niet kunnen voortzetten, komen zij met hun families in grote problemen. De grote profiteurs zijn de gubernur, de Chinese zakenman en andere zakenlieden die hun schaapjes toch al op het droge hadden. En heeft u misschien een Balinese vriend met een auto? Die kan een fikse boete verwachten als hij gesnapt wordt met u in zijn wagen.

Bali, Bali Uniek Reizen, tweede koninginnedag, oftewel de ‘dag van de arbeid’

Jan en Eva verbleven een nacht in het mooie Puri Saron Hotel, romantisch gelegen bezijden sawah en jungle. Het hotel ligt er wat afgelegen voor de gemiddelde toerist, maar voor bezoekers van Anak Alit is het een ideale plek, want op loopafstand van Petak.  Eva en Jan hadden het rijk en het zwembad voor zich alleen: zij waren de enige gasten.

Al vroeg werden zij opgehaald en naar Petak begeleid. Daar verzamelden zich een aantal grotere jongens en meisjes voor een wandeling door de sawah’s. Ook Komang en ik gingen mee op deze wandeltocht. We liepen een eindje langs de rand van de sawah, terwijl Komang ons wees op allerlei boomvruchten en er ons een paar van liet proeven. Voor Balinezen roepen die wilde vruchten herinneringen op aan hun kindertijd, maar voor ons, westerlingen, is het allemaal nieuw. Op een open stuk trokken we over smalle dijkjes tussen de velden door. Het was een beetje kaal, doordat er kortgeleden was geoogst. De eerste sawah die we passeerden,  behoort aan de familie van Komang en de opbrengst is voor eigen gebruik, maar ook de kinderen krijgen bijna dagelijks hun portie rijst van eigen grond. Bijna alle kinderen komen uit boerengezinnen en zijn zeer vertrouwd met de sawah’s en het werk dat er gedaan wordt. Bij tijd en wijle hebben zij allemaal hun steentje bijgedragen, al vanaf  jonge leeftijd.
In een open schuurtje, dat langs de akker ligt, zijn een ploeg, een jonge koe en een stuk of wat varkens ondergebracht. De koe was niet schuw, maar bekeek de bezoekers met grote ogen. De grote roze biggen waren minder nieuwsgierig maar meer belust op de aanvoer van vers voer. Het was de jeugd, die dat ijverig aandroeg en de varkens wierpen zich knorrend op de verse groenten. “Alles is puur natuur”, zei Komang lachend, “en alles wordt gebruikt. De koeiepoep gaat na de oogst direct op het land.”  Hoewel de varkens schoon en gezond waren, stonken ze behoorlijk. Volgens Komang is het houden van varkens lucratiever dan van koeien. Ze zijn goedkoper in de aanschaf en groeien sneller. Bovendien zijn ze minder kieskeurig wat hun eten betreft. En een vette ‘babi guling’ (big van ‘t spit) is erg populair onder de Balinezen.
Langs elke akker is een offertempeltje neergezet, waar dagelijks, wekelijks, jaarlijks wordt geofferd aan Dewi Sri, de godin van de padi. Sommige zijn stevig van steen opgetrokken en andere zijn eenvoudig, van bamboe en palmblad. We volgden de irrigatie kanalen, die bedoeld zijn om het broodnodige water onder de akkers te verdelen. We liepen langs de rijpe padi en de reeds nieuwe aanplant. We vergeleken de verschillende kwaliteiten rijst.  Een cassave knol werd opgegraven en geproefd. En we kwamen een aanplant van lange bonen tegen, in Nederland bekend als kouseband. Midden in het landschap kwamen we bij de dorpstempel, die kortgeleden is gerenoveerd. Er was een parkeerplaats voor scooters aangelegd: want ook hier gaat men met de tijd mee. Soms slapen mannen bij de tempel, bij voorbeeld als er juist een familielid is overleden. De sfeer rond de tempel was buitengewoon sereen. Na een bezoek aan de tempel gingen we echt dwars door de sawah’s over smalle dijkjes en hoogteverschillen. Tijdens het lopen was onze aandacht voor het pad noodzakelijk, dus men moest nu en dan even halt houden als men de schilderachtige omgeving wilde bekijken.  “Mooi he?!” zei Dede af en toe cynisch in goed Nederlands. Voor hem is een sawah landschap nog gewoner dan voor Hollanders een bloembollenveld. Even later ving hij met zijn hakmes een kleine lichtgroene slang, die hij stevig achter de kop vasthield. Maar de meesten vrezen de slang.

Onze tocht langs de akkers leidde naar de plaatselijke begraafplaats, waar de overleden dorpelingen in de aarde wachten tot ze aan de beurt zijn om te worden gecremeerd, opdat hun geest wordt vrijgemaakt  voor reincarnatie. Een paar jaar geleden vond er een massa-crematie plaats, waarbij 36 overledenen gecremeerd werden, maar ik zag, dat er inmiddels weer nieuwe graven waren opgericht. De kringloop van het leven is hier bij uitstek aanschouwelijk. Toen Dede aanstalten maakte om in een palmboom te klimmen, bleek de slang ineens verdwenen. Behendig en snel schoot hij de boom in en wierp verscheidene kokosnoten naar beneden. Tanjung stond al klaar met rietjes om het drinken van de kokosmelk te vergemakkelijken.
We maakten een ruime boog door de brede bermen tot we weer in de dorpsstraat stonden.

Inmiddels waren er veel kinderen naar het schoollokaaltje gekomen in afwachting van wat er komen ging. Hun aanwezigheid was kenbaar door het luide gekwetter dat zo kenmerkend is voor scholen en speelplaatsen. Er werden een paar tafels aan elkaar geschoven voor de lunch, die er weer net zo aantrekkelijk uitzag als de vorige dag. Een groepje jongens had een toneelstukje voorbereid en stond te popelen om dat op te voeren. Zoals wij vroeger stelten maakten van lege blikken en een touwtje, hadden de jongens hier iets soortgelijks gemaakt van halve kokosnoten. Omdat de gasten geen Balinees verstonden, was het een opvoering zonder woorden. Maar niet zonder geluid!! De wanden van het lokaaltje ketsten  het klakkende kabaal van de noten terug en de ruimte was met geluid gevuld. Ik hield mijn oren dicht terwijl ik genoot van het plezier dat de jongens zelf hadden tijdens de opvoering.

Toen de danslerares was gekomen, werden wij uitgenodigd om naar boven te gaan, waar de kinderen les kregen. Op een terras stonden de instrumenten voor de gamelan gereed, want ook dat is een onderdeel van de beroemde Balinese theater cultuur. Eva werd uitgenodigd om deel te nemen aan een dansles en Jan kreeg een plek aangewezen achter een gamelan instrument.

Het ziet er simpel uit, maar het valt toch niet mee om je aan het ritme te houden en de klanken bijtijds weer af te dempen.
Na enige oefening lukte het Eva redelijk goed om de sierlijke bewegingen te volgen en te combineren met mimiek, maar makkelijk: nee.

Het werd tijd om de gecostumeerde opvoering voor te bereiden, die in de vroege avond zou plaats vinden. Jan en Eva gingen voor een pauze van een paar uur naar hun hotel; de danslerares begon met de make-up en ik ging met een paar meiden naar Gianyar om de huurcostuums op te halen. Intussen zorgde Koyo, de dagelijkse coordinator, voor een auto om de barong op te halen. Toen de meisjes en ik terug kwamen, hadden er al enkele kinderen een gedaantewisseling ondergaan en zaten zij met hun opgeverfde toetjes rustig te wachten op de rest van de verkleedpartij.

Het liep tegen vijven toen de gasten weer ten tonele verschenen. Een rijtje prinsesjes zat rustig te wachten tot ze aan de beurt waren; jongens waren met de muziek installatie bezig; op het hoge terras werd een dinertafel gedekt; het kostuum van de barong werd binnengedragen en de eerste klanken van de gamelan lieten zich horen.
Jan zette zijn filmcamera in de aanslag en Komang installeerde een schijnwerper. Voor de opvoering, die weliswaar voor buitenlandse gasten was georganiseerd, ging men gezamelijk bidden in de familie tempel, want de performance is en blijft een religieuze aangelegenheid. Na het bidden verzamelde het eerste groepje danseressen zich achter het gordijn, dat diende als toneelingang.  De gamelan zette in en na een korte intro kon de voorstelling beginnen. Met vastberaden stapjes verschenen de meisjes één voor één vanachter het gordijn om de aanwezigen elegant te verwelkomen. Het dansje eindigde met sierlijk uitgestrooide bloemetjes en de meisjes verdwenen weer achter het gordijn.

De kleine kittige Iluh leek een metamorphose te hebben ondergaan toen ze in haar eentje schitterde als een professionele diva. Met haar jonge ranke lijfje maakte zij haast acrobatische bewegingen; haar expressie was wonderbaarlijk. Ze danste als in trance. En direct na haar opvoering was ze weer het kleine schoolmeisje met het hoogste woord.

Daarna demonstreerden twee prachtige  ‘vlinders’ een verleidingsdans waarbij ze met hun vleugelachtige rokken om elkaar heen wervelden.
De gamelan gaf alles een mystieke sfeer bij de inmiddels ingevallen schemering.
Dorpelingen waren op het geluid van de gamelan afgekomen en genoten mee van de opvoeringen. Het verveelt ze nooit. Zelfs de hele kleintjes volgden het gebeuren aandachtig.

Een dorpeling, verkleed als ‘Jauh’, voerde een ‘wayang topeng’ op (maskerdans)
De dans is deels improvisatie en de danser richt zich rechtstreeks tot het publiek.
Kleintjes kropen wat angstig achter de groteren, maar bleven toch geboeid gluren.  De leider van de gamelang ging een muzikaal ‘gesprek’ aan met de Jauh en volgde met muzikale klanken de bewegingen van de danser, die hem op zijn beurt op het verkeerde been probeerde te zetten.

Sluitstuk van de dansvoorstelling was de dans van de barong, een groot harig monster met klapperende tanden. De barong wordt gevormd door twee dansers, die respectievelijk de kop en de staart beheersen.  De danser in het staartgedeelte kan nauwelijks zien waar hij loopt en moet voortdurend de bewegingen van de voorste danser volgen. Ook de barong richt zich rechtstreeks tot het publiek en heeft vrijheid om te improviseren, al bevat de dans veel vaste onderdelen. Hij gaat altijd even zitten, valt ter plekke in slaap en duwt zijn harige manen in het publiek. Bij zijn nadering renden de kleintjes gillend weg om zich te verschuilen.
Toen de barong weer op de standaard werd gehangen, schuifelden de buren de poort weer uit en werden wij uitgenodigd om aan tafel plaats te nemen. Nyoman had weer een mooie maaltijd neergezet als sluitstuk van de avond. De kleineren vroegen permissie om naar huis te gaan en de groteren begonnen met opruimen.
Jan, Eva, Maurice, Komang en ik praatten tijdens het diner nog wat na en we wisselden uiteraard onze mailadressen uit, onder andere om elkaars foto’s te bekijken.
Toen Jan en Eva in de auto stapten om weer naar Ubud te worden gebracht, werden ze door het halve dorp uitgezwaaid.
Hebben ze het leuk gehad?  Zeker weten!

Bali: Gasten van Bali Uniek Reizen vieren koninginnedag met de kinderen van Petak

Al s er gasten voor Anak Alit in Petak komen, is het altijd dubbel feest.
Want de kinderen genieten en de gasten ook. Het is geen aangelegenheid waarbij de kinderen braaf hun programmaatje afdraaien en de gasten braaf in hun handen klappen. Het is iedere keer weer anders en verrassend.

Dit keer kwamen Jan en Eva uit Tholen bij de kinderen op bezoek. Was het de koninginnedag, was het voetbalbranie, was het toeval, of was het gewoon oer-hollands, dat ik zoveel oranje shirtjes zag en de oranje ballonnen voor mijn ogen dansten?  Het was in elk geval een vrolijke noot.

Voordat Jan en Eva naar Bali reisden, raadpleegden zij eerst het internet voor logies en bestemmingen. Bali is een eiland waar men zich niet zo gauw verveelt, maar tegenwoordig zoeken de mensen naar een bestemming die iets meer te bieden heeft dan een uitgestrekt strand en een gezellige bar. Iets waarin men het nuttige met het aangename verenigd ziet. Zij willen niet alleen zelf van een fijne vakantie genieten, maar zij willen ook een steentje bijdragen aan het leven van de mensen in het gastland voor wie de gespreide bedjes niet zo vanzelfsprekend zijn.
De kinderen van Anak Alit hebben door de Nederlandse  stichting Anakita kans op een goede opleiding en de daarbij behorende toekomstverwachtingen. De gasten die via Bali Uniek Reizen bij hun op bezoek komen,  sponsoren met hun bezoek de nodige extra’s, die het leven veraangenamen. 
Jan en Eva kwamen de website van Anakita tegen en voelden zich direct aangetrokken. Zij boekten gedurende hun verblijf in Ubud een tweedaags bezoek aan Petak en dat bezoek viel bij toeval juist op de Nederlandse koniginnedag. Vandaar.

Uiteraard was het een stralende dag. Rond 10 uur werden de gasten opgehaald en ruim een half uur later werden zij begroet door een groepje uitgelaten donderstenen, die allemaal persoonlijk een handje wilden geven en met hun beste Engels voor de dag kwamen. “Hello, how are you!!”  En nog voordat de wedervraag werd gesteld, riepen zij de gasten toe: “I am fine!!”
Niet alleen de gesponsorde kinderen waren van de partij, maar ook een paar ouders en een aantal broertjes en zusjes. De meisjes hadden mooie bloemenkransen gemaakt van afrikaantjes en ‘bunga jepung’ en stonden klaar om ze rond de halzen  van hun gasten te hangen.

Er was een programma gemaakt, bedoeld om de gasten kennis te laten maken met het dagelijks leven van een Balinees gezin. Een paar flinke jongens klommen behendig in de palmen om kokosnoten te verzamelen en ibu, de vrouw des huizes, demonstreerde hoe er uit het vruchtvlees van de noten santen (kokosmelk) en olie werd gewonnen op een eenvoudig vuur van droog sprokkelhout tussen een paar stenen. Een zacht briesje maakte de afzuigkap overbodig. In de Nederlandse winkels wordt het voedsel vooral aangeboden in pakjes en blikjes met in heel kleine lettertjes de vermelding van de ingredienten en de voedingswaarde. De kokosnoten in Bali hebben geen streepjescode; de voedingswaarde varieert per seizoen en alles van de grote noten is bruikbaar en ecologisch verantwoord. Het vocht van de jonge noten is heerlijk om te drinken en wordt vooral aanbevolen voor zwangere vrouwen. Uit het vruchtvlees wordt het vocht geperst, dat samen met de kokospulp veelvuldig wordt gebruikt in de Oosterse keuken. Uit dit vocht wordt bovendien olie gewonnen, die geschikt is om te bakken en voor massages. Het hele proces werd op ontspannen wijze gedemonstreerd aan de gasten, die tussen neus en lippen door les kregen in het vlechten van sierstukjes uit repen palmblad.

Ook Komang liet zien dat zij een heuse Balinese vrouw is door met behendige vingers en in rap tempo een sierlijk offertje te maken. Op een traditioneel Balinees plateautje onstond een torentje van mandjes en bloemetjes, zoals die gewoonlijk geofferd wordt in de tempel op hoogtijdagen. En zulke dagen zijn er heel veel in Bali. Het gezegde ‘leven als God in Frankrijk’ verliest zijn kracht als men ziet wat er voor de Godheid in Bali wordt bereid.

Terwijl de trouwe Nyoman bezig was met het klaarmaken van de lunch, werkte de talentvolle Adiana geconcentreerd aan een houtsnijwerkje voor de gasten. In zeer korte tijd verschenen in relief de namen van de gasten tussen sierlijke bloemenranden. De lunch bestond uit een palet van een heuveltje rijst met daaromheen een gebakken visje, stukjes gebakken kip, een geblancheerde groenten mélange en een dotje heerlijke verse sambal. Ter afsluiting werd er een schaaltje vers gesneden fruit gepresenteerd. Intussen had Adiana zijn houtsnijwerkje voor de gasten afgemaakt en beschilderd in diep-bruin en goud. Trots kwam hij het aanbieden en uiteraard ging het van hand tot hand om te worden beoordeeld en bewonderd. Later in de middag zou hij samen met Lego nog een demonstratie geven van de werkwijze waarmee een relief tot stand komt. En uiteraard mocht Jan het ook even proberen. Het was wel even wennen om –in kleermakerszit- te beitelen aan een stuk hout tussen je tenen.

Weer andere kindjes stonden te popelen om hun gasten een demonstratie Balinees dansen te geven. Toen het hun beurt was, werd de muziek installatie in orde gemaakt en op de eerste klanken van de gamelang kwam een groepje van vier  ranke kleine meisjes naar voren om een welkomsdansje op te voeren. Op het strakke ritme bewogen hun poppenkopjes aandoenlijk heen en weer en in de details zoals mimiek en handgebaren herkende men de aankomende professionaliteit  van de diva’s in de dop.  Zodra het dansje was beeindigd, werden ze ineens weer kinderen die zigzaggend en giechelend van het podium huppelden.
Een jongen, die van dansen houdt is in Bali geen mietje. Maar het dansje dat de kleine jongens na de meisjes opvoerden was wel iets stoerder.
Na het dansen waren Eva en Jan zelf aan de beurt. Zij deelden oranje ballonnen rond, en in enkele tellen stonden alle kinderen met bolle wangen te blazen om het geliefde speelgoed op scherp te stellen. Tussen de ronddansende kinderen zweefden de oranje bollen door het leslokaal en in de tuin. Regelmatig knalde er een ballon kapot en ging er een gejuich op. Niets is voor de eeuwigheid en een ballon al helemaal niet. Maar deze dag kon niet meer stuk en de herinnering is blijvend.

« Older entries